Ayollarda beqarorlik sabablari
1. Ovulyatsiya (tuxumlash) buzilishlari
Ovulyatsiya buzilishlari ayollarda eng ko‘p uchraydigan beqarorlik sababidir. Bu holat ovulyatsiyaning umuman bo‘lmasligi yoki kam va noturg‘un bo‘lishi bilan ifodalanadi. Ko‘p hollarda hayz siklining buzilishi yoki to‘xtashi ovulyatsiya bilan bog‘liq muammolarni ko‘rsatadi. Biroq, muntazam hayz ko‘rgan ayollarda ham ovulyatsiya buzilishi kuzatilishi mumkin.
Ovulyatsiya buzilishlari uchta asosiy guruhga bo‘linadi:
- Miya sohasidan tuxumdonlarga ta’sir qiluvchi follikula stimulyator gormonlarining tug‘ma yetishmovchiligi;
- Miya sohasidan prolaktin (sut gormoni) gormonining ortiqcha ishlab chiqarilishi;
- Polikistik tuxumdon sindromi (PCOS).
2. Tuxum yo‘llarining tiqilishi yoki shikastlanishi
Tuxum yo‘llarining qisman yoki to‘liq tiqilib qolishi spermatozoid va tuxum hujayrasining uchrashuvini to‘sib, urug‘lanish va homiladorlikni imkonsiz qiladi. Tuxum yo‘llaridagi bunday zararlanishlar avvalgi infeksiyalar, endometrioz yoki jarrohlik amaliyotlari natijasida yuzaga kelishi mumkin. Rivojlangan mamlakatlarda jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalar eng asosiy sababdir. Bizning mamlakatimizda esa bolalik davrida yuqtirilgan sil kasalligi qaytarilmas zarar yetkazishi mumkin.
3. Endometrioz
Endometrioz — bu bachadon ichki qoplamasi bo‘lgan endometriyning bachadondan tashqarida o‘sib chiqishidir. Endometrioz ham xuddi endometriy kabi gormonlarga sezuvchan bo‘lib, hayz ko‘rish davrida qonaydi. Qorin bo‘shlig‘ida yuzaga keladigan ushbu mikroskopik qon ketishlar vaqt o‘tishi bilan yallig‘lanish va yopishmalarga olib keladi.
Agar endometrioz tuxumdonlarda joylashsa, u holda kista hosil qiladi va bu holat endometrioma deb ataladi. Endometriozga chalingan ayollarning taxminan 50% homilador bo‘lish uchun davolanishga muhtoj bo‘ladi. Beqarorlik sababli shifokorga murojaat qilgan ayollarning 25% atrofida endometrioz aniqlanadi.
4. Bachadon bo‘yni (serviks) bilan bog‘liq muammolar
Bachadon bo‘yni sohasidagi tuzilmaviy, infeksiyaviy yoki ajralma (shilliq) bilan bog‘liq muammolar ham beqarorlikka olib kelishi mumkin. Bu sohada ishlab chiqariladigan shilliq moddasi spermatozoidlarning jinsiy yo‘llar orqali harakatlanishiga yordam beradi. Hayz davrining turli bosqichlarida estrogen va progesteron gormonlari ta’sirida ushbu shilliqning miqdori va sifati o‘zgaradi. Bu sohada yuzaga keladigan yaxshi xulqli o‘simtalar (masalan, poliplar) yoki ilgari o‘tkazilgan jarrohlik amaliyotlari beqarorlik sababi bo‘lishi mumkin.
5. Allergik sabablari
Allergik sabablar beqarorlikka olib kelishi mumkin, ammo ularni aniqlash va davolash juda qiyin. Allergik holatlarning davolanishi aniq natija bermasligi va homiladorlik ko‘rsatkichlari davolanganlar bilan davolanmaganlar orasida farq qilishi sababli, bu omillarni muntazam baholash kerakmi-yo‘qmi — degan masala hali ham bahsli sanaladi.
Ayollarda beqarorlikni davolash
Tuxumdon faoliyati bilan bog‘liq buzilishlar, tuxum yo‘llarining tiqilishi yoki shikastlanishi, endometrioz, bachadon bo‘yni bilan bog‘liq muammolar va allergik sabablar tufayli beqarorlikka duch kelgan juftliklar uchun in vitro urug‘lantirish (IVF) eng maqbul davolash usulidir.
Agar yuqoridagi muammolar tufayli IVF usuli bilan homiladorlikka erishilmasa, unda tuxum donorligi orqali davolash usuli qo‘llanilishi mumkin.
