Ayollarda 35 yoshgacha hayz ko‘rishning to‘xtashi – bu erta menopauza deb ataladi. So‘nggi vaqtlarda bu holat ko‘proq uchrayotgani aytilsa-da, aslida bu to‘g‘ri emas. 35-50 yosh oralig‘ida yuz beradigan menopauza holatlarini “erta menopauza” deb atash to‘g‘ri yondashuv emas.
Menopauzaning Sabablari Nimalardan Ibоrat?
Quyida eng ko‘p uchraydigan sabablar keltirilgan:
Avtoimmun kasalliklar
Avtoimmun kasalliklar guruhiga kiruvchi baʼzi kasalliklar tuxumdonlarning erta yetishmovchiligiga va menopauzaning yuzaga kelishiga sabab bo‘ladi. Avtoimmun kasallik shunday holatki, organizm o‘zining ayrim to‘qimalarini begona sifatida qabul qiladi va ularga qarshi kurashadi. Agar bu “begona” deb qabul qilingan to‘qima tuxumdonlar bo‘lsa, bu holat erta menopauzaga olib keladi.
Ooforektomiya
Yosh ayollarda ma’lum sabablarga ko‘ra ikkala tuxumdon olib tashlangan bo‘lsa, bu erta menopauzaning sababi bo‘lishi mumkin. Shuningdek, ayrim ginekologik operatsiyalar vaqtida (tuxumdonlarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir qilinmasa ham) tuxumdonlarning shikastlanishi tufayli erta menopauza holatlari qayd etilishi mumkin.
Saraton davolash usullari
Radioterapiya yoki kimyoterapiya olgan ayollarda tuxumdonlar shikastlanishi yoki menopauza holati yuz berishi mumkin.
Oilaviy tarix
Ayolning onasi qaysi yoshda menopauzaga kirgani, qizida ham shunga yaqin yoshda menopauza kuzatilish ehtimolini oshiradi. Shuning uchun yaqin qarindoshlarda erta menopauza holati bo‘lsa, bu holatning sizda ham yuz berish xavfi oshadi.
Xromosoma buzilishlari
Turner sindromi yoki Frajil X sindromi kabi kam uchraydigan genetik kasalliklarda tuxum hujayralar erta tugab qoladi va bu erta menopauzaga olib keladi.
Turmush tarzi
Chekish menopauzaga erta kirishni tezlashtirishi mumkin, biroq bu tibbiy jihatdan 35 yoshdan oldin menopauzani to‘g‘ridan-to‘g‘ri keltirib chiqarmaydi.
Stress
Stress ham menopauzaga yordam beruvchi omil hisoblanadi, lekin u mustaqil tarzda bu holatga sabab bo‘lmaydi. U boshqa omillar bilan birga ta’sir qiladi.
Qanday Davolash Mumkin?
Erta menopauza, ayniqsa avtoimmun sababli yuzaga kelgan hollarda, ba’zida o‘z-o‘zidan tuzalishi yoki davolanishi mumkin.
Erta menopauzaning eng jiddiy oqibatlaridan biri osteoporoz (suyak massasining kamayishi) hisoblanadi. Shuning uchun bu xavfga qarshi choralar ko‘rilishi va suyaklarni himoya qiluvchi davolash boshlanishi zarur.
Menopauzaga xos bo‘lgan issiqlik bosilishi, vaginal qurish, ruhiy tushkunlik kabi belgilar holatlarning aksariyatida gormonal davolash bilan bartaraf etiladi.
Agar ayolda tuxum hujayralar to‘liq tugagan bo‘lsa, hatto sun’iy urug‘lantirish (IVF) yordamida ham o‘z tuxum hujayralari bilan homilador bo‘lish ehtimoli past bo‘ladi. Bu holatda eng so‘nggi chora sifatida – boshqa ayol tomonidan berilgan tuxum hujayrasi yordamida – donor tuxum bilan homiladorlikka erishiladi.
